چبیشف در ۱۶ ماه مه ۱۸۲۱ در "اکتاوو"٬ روستایی کوچک در روسیه غربی٬ در غرب مسکو متولد شد.هنگام تولد او پدرش از ارتش بازنشسته شده بود٬ اما اخیرآ در زندگی نظامی اش بعنوان افسر مقابل نیروهای متجاوز ناپلئون جنگیده بود. چبیشف در خانواده ای کوچک که جزئی از خانواده ای بزرگ با تاریخچه ای جالب توجه به دنیا آمد.والدین اش ۹ فرزند داشتند که برخی از آنها شغل پدرشان را پیش گرفتند.
تحصیلات ابتدایی او در خانه شکل گرفت . وی در منزل توانایی های اولیه خواندن٬ زبان فرانسه و حساب را یاد گرفت.بعدها زبان فرانسه برای او بسیار سودمند بود چون توانست با تکیه بر آن فرانسه را از نزدیک ببیند و ریاضیات پیچیده را به فرانسوی در همانجا بخواند. همین طور زبان فرانسوی بین ریاضیدانان پیشرو اروپایی زبان ارتباطی مؤثری بود.
در سال ۱۸۳۲ وقتی یازده ساله بود٬ خانواده اش به مسکو رفتند.در آنجا او درس خواندن را در خانه ادامه داد ولی در آن زمان توسط پی.ان.پاگورلسکی- کسی که به بهترین مدارس ابتدایی آموزش ریاضیات در مسکو رسیدگی می کرد- در ریاضیات آموزش داده می شد. پاگورلسکی نویسنده بعضی از مشهورترین کتب درسی ریاضی مدارس ابتدایی در آن زمان و به طور قطع ریاضیات را به دانش آموزان القا می کرد و به آنها آموزش قوی ای از ریاضیات می داد.بنابراین٬ چبیشف خیلی خوب برای درس خواندن در علوم ریاضیات آماده شد وقتی که در سال ۱۸۳۷ به دانشگاه مسکو- این دانشگاه در سال ۱۷۵۵تأسیس شد- رفت.
در دانشگاه مسکو کسی که تأثیر زیادی بر چبیشف گذاشت "نیکولای مترویوچ برشمن"- پروفسور ریاضیات کاربردی در دانشگاه مسکو از سال ۱۸۳۴- بود. چبیشف همیشه به تأثیر بزرگ برشمن بر خود هنگام تحصیل در دانشگاه اعتراف می کرد و او را مهمترین عامل در رسیدن به نتایج تحقیقاتش عنوان می کرد.
دپارتمان فیزیک و ریاضی در دانشگاه او در سال تحصیلی ۴۱-۱۸۴۰ یک مسابقه برگزار کرد و چبیشف در مقاله ای (y=f(x را با استفاده از بسط سری ها برای توابع معکوس پذیر حل کرد ولی مقاله او در آن زمان تنها جایزه دوم را به خود اختصاص داد و در سال ۱۹۵۰ منتشر شد. چبیشف در سال ۱۸۴۱ فارغ التحصیل شد و تحصیلات خود را در فوق لیسانس تحت حمایت استاد محبوبش "برشمن" ادامه داد.
اولین مقاله او به زبان فرانسه٬در رابطه با انتگرالهای چندگانه ٬در سال۱۸۴۳ درمجله "liouvill" منتشر شد. دومین مقاله او نیز به زبان فرانسه بود و این بار در سال ۱۸۴۴ در مجله "crelle" به چاپ رسید. این مقاله در رابطه با همگرایی سری تیلور بود.
در تابستان ۱۸۴۶ چبیشف در حال رسیدگی به رساله دکترای خود بود و در همان سال مقاله ای در مجله crelle بر پایه رساله خود منتشر کرد. رساله او در زمینه تئوری احتمال بود و در آن نتایج حاصل از تئوری احتمال را توسعه داد ولی با روشی ابتدایی.ناگفته نماند که رساله چبیشف تا پس از مرگ او به چاپ نرسید ولی او مقاله ای در رابطه با نتایج آن را در سال ۱۸۵۳ به چاپ رساند.
او همچنین در زمینه تئوری اعداد نیز مقالاتی به چاپ رسانده است.از جمله کارهای ناتمام او نزدیک شدن به اثبات قضیه اعداد اول است.اثبات اینکه اگر (p(n تعداد اعداد اول کوچکتر یا مساوی n باشد در این صورت حد p(n)logn/n وقتی n به سمت بی نهایت میل می کند برابر ۱ خواهد بود.او نمی توانست ثابت کند که این حد برابر یک است در حالیکه این حد وجود دارد. اثبات این قضیه ۲ سال بعد از مرگ او مستقلآ توسط "هدمرد" و "de la Vallee" ارائه شد.
همان طور که قبلآگفته شد چبیشف تئوری احتمال را بیان کرد. در سال ۱۸۶۷ او مقاله ای در رابطه با مقدار میانی را که در آن از نابرابری Bienayme استفاده شده بود چاپ کرد. یکی از نتایج این کار او نابرابری ایست که امروزه به آن نابرابری چبیشف-بینیم گفته می شود. ۲۰ سال بهد چبیشف دو قضیه در رابطه با اختمال را منتشر کرد٬ یکی اساس بکاربردن تئوری احتمال در داده های آماری و دیگری عمومی کردن قضیه حد مرکزی دوموآور-لاپلاس.
و اما زندگی خصوصی او٬ او هرگز ازدواج نکرد و تنها در یک خانه بزرگ با ده اتاق زندگی می کرد و از نظر مالی بی نیاز بود. و سر انجام در ۸ دسامبر ۱۸۹۴ در سنت پترزبورگ در روسیه در گذشت.

دکتر عباسقلی خواجه نوری (پدر آمار ایران)

دکتر عباسقلی خواجه نوری (پدر آمار ایران) ایشان در 4 تیر ماه 1294 در شهر با به عرصه وجود نهادند.پدرشان کاظم خواجه نوری (اعظم الملک) و مادرشان (عفت الملوک)خواجه نوری بودند. دکتر خواجه نوری پس از طی دورهای ابتدائی و متوسطه وارد دانشکده کشاورزی کرج شده و در سال 1316 در رشته مهندسی کشاورزی از این دانشکده فارغ التحصیل شدند . پس از طی دوره سربازی به انجام کارهای پژوهشی در زمینه کشاورزی پرداختند . ایشان مدتی به عنوان موسسه اصلاح و ازدیاد بذر و نهال و گل خدمت و معلم زراعت دانشسرای کشاورزی مشغول بودند.سپس مدتی نیز ریس اداره آمار و جیره وزارت دارائی و ریس اداره آمار کشاورزی و اجتماعی سازمان برنامه و همینطور ریس آمار اداره آمار شناسی بودند. دکتر خواجه نوری برای ادامه تحصیل به آمریکا سفر کردند و در سال 1331 از دانشگاه کارولینای شمالی درجه کارشناسی ارشد آمار را دریافت نمودند. بعد از آن عازم فرانسه شدند و در سال 1334 از دانشگاه علوم پاریس موفق به دریافت درجه دکترای آمار شدند.ایشان مدتی در کشور یوگوسلاوی به تدریس آمار پرداختند وسپس در سال 1336 به دعوت مهندس عطائی برای دانشیاری آمار و تحقیق در دانشکده کشاورزی به ایران بازگشتند و پس از 5 سال تدریس به مقام استادی رسیدند و در سال 1358 بازنشسته شدند.دکتر خواجه نوری علاوه بر تحصیل مسئولیت های زیر را نیز به عهده داشتند : مشاور سازمان بیمه های اجتماعی و وزارت کار ، مشاور سازمان آمار عمومی ، عضو هیئت اجرائی آزمون شناسی ، رئیس و استاد موسسه آموزش عالی آمار . ایشان پس از بازنشستگی از دانشگاه تهران در دانشگاه تربیت مدرس آمار عمومی و همینطور مکانیزاسیون اقتصاد وزارت کشاورزی را تدریس می کردند. دکتر خواجه نوری در 30 فروردین 1362 پس از سالها تدریس و تحقیق در سن 65 سالگی بر اثر سکته مغزی به رحمت ایزدی پیوستند. از ایشان دو فرزند به نام های زهرا و کاظم به یادگار مانده است . ایشان در دانشگاه تهران و سایر موسسات آموزشی دوس زیر را تدریس می نمودند : روشهای مقدماتی آمار ، روش های آمار گیری نمونه ای ، اقتصاد ریاضی(اکونومتری) ، جامعه سنجی(سوسیومتری) ، روانسنجی(پیسیکومتری) ، جبر ماتریس ، آمار ریاضی و تعدادی دروس مشابه دیگر در سطح های کارشناسی ، کارشناسی ارشد و دکتری اشتغال داشتند.

" ريشه آمار "

معناي اين كلمه طي دو قرن اخير تغيير يافته است . كلمه آمار يا statistic  با كلمه مملكت يا ايالت state هم ريشه است و در آغاز بر علم حكومت كردن دلالت داشته است.

امروزه  در آلمان نخستين استادان آمار قرن هيجدهم ، دانشمندان علوم سياسي قلمداد مي شوند.از آنجا كه تصميمات حكومتي تا حدي منوط به داده ها ي مربوط به جمعيت ، تجارت ، كشاورزي و غيره مي باشد، به تدريج آمار به معناي گرد آوري داده هاي مربوط به حكومت و به دنبال آن به طور كل به معناي گردآوري و سازماندهي داده ها گرديده است . اگر چه تغييرات جديدي در حال تكويين است اما اين معنا هنوز بسيار رايج  است.اگر از دادهها استفاده نشود گدآوري آنها بدون معنا خواهد بود .درنتيجه به طور طبيعي آمارشناسان درگير تعبيير و تفسير دادها شده اند.

آمار شناس جديد دانش پژوهي است كه در باره روش هاي استخراج نتايج درباره يك جامعه بر اساس داده هايي كه معمولا از نمونه اي از جامعه به دست آمده است به مطالعه مي پردازند.

منبع: كتاب مفاهيم پايه اي احتمال و آمار

نوشته :ج . ل . هجز

        ي . ل. لهمن

تئودور پورتر استاد دانشگاه كاليفرنياي لس آنجلس در باره آمار مي نويسد:

"اگر نگويم هيچ وقت ، لااقل از زمان ابداع حسابان به اين طرف ، هيچ شاخه جديدي از رياضيات تا به اين اندازه كاربرد وسيعي نداشته است"

     منبع: نشر رياضي ، سالل چهارم 

شماره 1                 

 پيشرفتهاي قرن بيستمي