ارزشیابی (EVALUATION)

اندازه گیری و ارزشیابی مفاهیمی به هم وابسته اند . ارزشیابی فرایندی است که از اندازه گیریها استفاده می کند و مقصود از اندازه گیری، جمع آوری اطلاعات است و آزمون برای این منظور به کار می رود. ارزشیابی به تعیین ارزش برای هرچیزی و یا داوری ارزشی گفته می شود.

«"صاحب نظران در تعریف سنجش (ارزشیابی ) می گویند: ارزشیابی روالی است که در آن تعبیر و تفسیر اندازه گیریها بر اساس هدفهای مورد نظر صورت می گیرد و اغلب مشتمل بر نوعی اندازه گیری است، اما گاهی اوقات ممکن است معلومات و توانایی فراگیر را بدون استفاده از اندازه گیری، ارزشیابی نمود. برای مثال می توان فراگیر را مورد مشاهده قرار داد یا به گزارش شفاهی و حفظی او گوش کرد، که دراین صورت نتیجه نهایی که ارزشیابی توانایی یا پیشرفت فراگیر است بیشتر جنبه توصیفی و کیفی دارد تا

جنبه عددی و کمی"» (نادری- سیف)

گی ارزشیابی را چنین تعریف می کند:"ارزشیابی عبارت است از فرایند منظم

گردآوری و تجزیه و تحلیل داده ها به منظور تصمیم گیری"

-        کرونباخ ارزشیابی را " جمع آوری و استفاده از اطلاعات جهت تصمیم گیری درمورد یک برنامه آموزشی می داند" و به عقیده وی تعیین موفقیت یا عدم موفقیت برنامه های آموزشی فقط از طریق جمع آوری اطلاعات در موقعیتهای واقعی یاد دهی، یادگیری امکان پذیر است و هرگونه تصمیم گیری درمورد برنامه آموزشی باید بر اساس اطلاعات جمع آوری شده صورت گیرد.به طور خلاصه در تعریف ارزشیابی ازنظر کرنباخ به دو موضوع مهم در ارزشیابی یعنی جمع آوری و استفاده از اطلاعات و تصمیم گیری براساس اطلاعات جمع آوری شده ،اشاره شده است.

-        در ارزشیابی موارد ذیل مطرح است: فرایند منظم، جمع آوری داده ها، تجزیه و تحلیل داده ها، موقعیتهای یاددهی و یادگیری و قضاوت در مورد یک پدیده خاص. ارزشیابی، فرایند تصمیم گیری پویایی است که به تغییرات رخ داده توجه دارد.

این فرایند شامل سه جز است:

1-   گردآوری اطلاعات مناسب(اندازه گیری)

2-   قضاوت درمورد ارزش اطلاعات (طبق استانداردهای معین)

3-   تصمیم گیری براساس اطلاعات

هدف ارزشیابی تسهیل در تصمیم گیری است.

-        ارزشیابی داوری در مورد مطلوب بودن یا مطلوب نبودن خصیصه مورد ارزشیابی است.

        - اما در اندازه گیری هیچگونه قضاوتی درباده نتایج حاصل صورت نمی گیرد . با

         وجود این اندازه گیری پایه و اساس ارزشیابی درست را می سازد. اگر نتایج اندازه

    گیری معتبر و روا(VALIDITY) & RELIABILITY نباشد، ارزشیابی دقیق                           

    امکان پذیر نیست.

ارزشیابی پیشرفت تحصیلی و انواع آن

«" در آموزش و پرورش ارزشیابی به یک فعالیت رسمی گفته می شود که برای تعیین کیفیت ،اثربخشی،یا ارزش یک برنامه، فرآورده ،پروژه،فرآیند، هدف یا برنامه درسی به اجرا در می آید"»(ورتن و سندرز1987)

بخش عمده ای از ارزشیابی در نظام تعلیم و تربیت ، عمدتا ارزشیابی پیشرفت تحصیلی یا ارزشیابی از میزان یادگیری دانش آموزان است.

«بنابراین درارزشیابی آموزشی دو اقدام اساسی ضروری است:

« الف- تعیین هدفهای آموزشی

«ب- سنجش عملکرد یادگیرندگان

ارزشیابی های آموزشی را با توجه به زمان و هدف استفاده از آنها به چهار دسته ارزشیابی آغازین ،ارزشیابی تشخیصی، ارزشیابی تکوینی و ارزشیابی تراکمی تقسیم می کنند.

الف) ارزشیابی آغازین:

نخستین ارزشیابی معلم که پیش از انجام فعالیتهای آموزشی او به اجرا درمی آید سنجش آغازین نامیده می شود این نوع ارزشیابی به منظور پاسخ به دو پرسش زیر مورد استفاده قرار می گیرد:

1-   آیا یاد گیردندگان بر دانشها و مهارتهای پیش نیاز درس تازه از پیش مسلط اند؟

2-   یادگیرندگان چه مقدار از هدفها و محتوای درس تازه را قبلا یاد گرفته اند؟

ب)ارزشیابی تکوینی

آنچه به منظور کمک به اصلاح موضوع مورد ارزشیابی ،یعنی برنامه یا روش آموزشی ، مورد استفاده قرارمی گیرد ارزشیابی تکوینی نام دارد.

-عامل ارزشیابی گاه درنقشی ظاهر می شود که از وی انتظار می رود یک فعالیت آموزشی را در جریان اجرا مورد بررسی قرار دهد.حوزه هایی را که به اصلاح و تجدید نظر نیاز دارند مشخص سازد،عدم هماهنگی و انطباق هدفها با نیازها و توانایی یادگیرندگان و... را روشن سازد.

فعالیتهای اجرا شده را توصیف کند و به طور ادواری پیشرفت شرکت کنندگان برنامه را اندازه گیری و در نهایت به مجریان و تهیه کنندگان برنامه کمک کند تا بهترین برنامه ممکن را تهیه و اجرا نمایند.

-        ازنظر کرنباخ (1980) ،ارزشیابی فرایندی، بیشتر از ارزشیابی مجموعی تاثیرگذار است و لذا مهمتر از آن است .چنانچه ارزشیابی درجریان یک برنامه به کارگرفته شود، به بهبود بیشتر آن برنامه منجرمی گردد.

 

هدفهای ارزشیابی تکوینی به شرح زیراست:

1-   فراهم آوردن شواهد معتبری در مورد یادگیری درسی

2-   تسهیل شرایط برای یادگیری بعدی

3-   شناسایی نقاط قوت و ضعف دانش آموزان در جریان تدریس

4-   تقویت اعتماد به نفس در دانش آموزان

ج)ارزشیابی تشخیصی

- نوع دیگر ارزشیابی که می توان آن را گونه ای از ارزشیابی تکوینی به حساب آورد ارزشیابی تشخیصی نام دارد. علت این نام گذاری آن است که این ارزشیابی با هدف تشخیص مشکلات یادگیری دانش آموزان دریک موضوع درسی به کار می رود.

- ارزشیابی تشخیصی، درآغاز تدریس و ضمن آن، این امکان را فراهم می آورد که تواناییهای فراگیری شاگردان معین شوند و نقاط ضعف هریک از آنها در فراگیری آشکار می گردد.

- همچنین به وسیله ابزار اندازه گیری تشخیصی به منظورگروه بندی مناسب و کنترل یادگیری می توان روشن کرد،آیا دانش آموز،واجد شرایط لازم برای ادامه برنامه درسی و یا ثبت نام در واحد درسی جدید هست یا نه ؟

د)ارزشیابی تراکمی(پایانی)

- درمورد ارزشیابی تراکمی تمامی آموخته های دانش آموزان در طول یک دوره آموزشی تعیین می شوند و هدف آن نمره دادن به دانش آموزان و قضاوت درباره اثربخشی کار معلم و برنامه درسی، یا مقایسه برنامه های مختلف درسی با یکدیگر است . از آنجا به این نوع ارزشیابی تراکمی می گویند که به و سیله آن می توان یادگیریهای متراکم دانش آموزان را در طول یک دوره آموزشی اندازه گیری کرد. این نوع ارزشیابی معمولا در پایان دوره آموزشی به عمل می آید و به همین سبب به آن ارزشیابی پایانی می گویند.

«ازدیدگاه مقررات وآیین نامه های آموزش و پرورش هدف ارزشیابی پایانی، تعیین ارتقا دانش آموزان است تا معلوم شود کدام دسته از دانش آموزان می توانند به کلاسهای بالاتر ارتقا یابند و کدام دسته هنوز این شرایط را احراز نکرده اند. اما از نظر معلم به عنوان یک محقق که همواره سعی می کند تا سطح دانش و مهارت خودرا در شغل معلمی افزایش دهد هدفهای مهمتری را در آن جستجو می کند که از آن جمله اند:

«1- اصلاح و بهبود برنامه ووسایل آموزشی و روشهای خود در مراحل یا سالهای تحصیلی بعد.

«2- نتایج حاصل از تجزیه و تحلیل ارزشیابی تراکمی به معلم امکان می دهد که:

«- بازده فعالیتهای آموزشی و پرورشی خود را در رسیدن به هدفهای هردرس ارزیابی کند.

«- برنامه ، وسایی آموزش و روشهای خود را بهبود بخشد.

«- با ارائه پیشنهاد های سازنده به عنوان فردی مسئول و متعهد به اصلاح و بهبود آموزش

و پرورش کشور کمک کند(کیا منش و شریفی)

امتحان:

"واژه امتحان به گونه های مختلفی تعریف شده است برای مثال اف.ام.برد(1995) می گوید: امتحان عبارت است از تعدادی سئوال که به صورت گزینش تصادفی از جامعه ای از سئوالها تهیه می شود. ویا با تعریفی دیگر امتحان عبارت است از یک وسیله یا روشی که در آن آزمودنیها با تعدادی سئوالهای همخوان و هماهنگ با یکدیگر مواجه می گردند یا به انجام فعالیتها ی عملی وادار می شوند که در نتیجه این شرایط و در خاتمه موقعیت ،

می توان از تواناییهای شرکت کننده در امتحان مقایسه ای کمی به دست آورد" نادری و سیف نراقی

ارزشیابی یاد گیری های دانش اموزان یکی از مهمترین و در عین حال پیچیده ترین ارکان نظام اموزشی است و یکی از روش هایی که امروزه در تمام نظام های اموزشی استفاده می شود امتحان است امتحان عبارت است تعیین میزان تغییرات حاصل در جنبه های خاصی از رفتار شاگرد در فواصل زمانی معین و در جهت نیل به هدف های اموزشی و پرورشی

اصول تهیه طرح امتحان :

 -امتحان باید میزان تحقق هدف های اموزشی را ارزیابی کند

- امتحان باید با محتوای برنامه رسمی و مواد اموزشی سازگار باشد

- سوالهای امتحان باید توانایی و مهارت دانش اموزرا در سطوح مختلف هدف های اموزشی موردسنجش قرار دهد

- نوع هر یک از سوالها باید با نوع هدف تعیین شده مناسب باشد

- هدف نهایی امتحان بهبود کیفیت یاد گیری است